حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

پيشگفتار 68

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

علم معقول و متخصص در علم فلك و رياضيات عاليه ، بانضمام فهرست اعلام و اماكن ) در مطبعه مجلس ، در حجم وزيرى به چاپ رسيد ، مصحح در مقدمه كوتاه چاپ دوم كتاب مىگويد : ( ما آن را از روى نسخهء كه بسال 1001 تحرير شده بطبع رسانيديم ) اين چاپ كه به سبك چاپهاى تحقيقاتى آن دوران فراهم آمده ، در 351 صفحه ( 305 صفحه متن + 46 صفحه فهرست ) ، و با اعتماد بر يك نسخهء خطى ، و داراى تعليقات و حواشى بسيار كم ، كه بيشتر اشاره به نسخه بدلها ، و برخى توضيحات مختصر است مىباشد ، و در حقيقت اين چاپ را مىتوان شكل ديگرى از نسخه خطى با حروف سربى ، و در شمارگان بيشتر به حساب آورد ، از اين رو تمامى اغلاط و اشتباهات و آشفتگيهاى متداول نسخه‌هاى خطى ، و خطانويسى كاتبان نسخه‌ها به اين چاپ سرايت كرده و راه يافته است ، و تلاشهاى محقق براى تصحيح بسياى از متون كتاب ، به علت يكتا بودن نسخهء خطى بىنتيجه مانده است ، ليكن در عين حال تلاش محقّق براى بيرون آوردن كتاب قم از انحصار چند نسخه ، و يك يا چند كتابخانه شخصى و عمومى ، و در دسترس قرار دادن ، و آگاه كردن اهل علم به ارزش و جايگاه كتاب ، تلاشى موفق و قابل تقدير است ، از اين رو از هنگام انتشار نخستين چاپ حروفى آن - كه مورد استقبال مجامع علمى آن دوران قرار گرفت - اين كتاب تا كنون به عنوان تنها مرجع تاريخ قم كهن شناخته شده ، و همواره از اين چاپ در تحقيقات بعدى ياد

--> رسيد ، و ضمن غير قانونى دانستن سلطنت پهلوى ، از رياست شوراى سلطنت استعفا داد ، تهرانى با يك زن بلژيكى در دوران مأموريتش در بلژيك ازدواج كرد ، ليكن هرگز بچه‌دار نشد ، عاقبت در نيمه مرداد سال 1366 شمسى در پاريس درگذشت ، بنا بر وصيت كتابخانه‌اش كه در آن نسخه‌هاى خطى متعلق به علم نجوم هيئت و اسطرلابها و ديگر لوازم ستاره‌شناسى بود ، به كتابخانه آستان قدس رضوى اهداء گرديد . جنازه او سالها در سردخانه فرانسه باقى ماند ، عاقبت در اواخر شعبان سال 1414 هجرى برابر با 1372 شمسى ، جنازه او از فرانسه به مشهد منتقل ، و در راهروى جنوب غربى رواق دار الزهد ، در قبرى كه پيشتر و در دوران نايب التوليه‌اى خود آماده كرده بود ، در نزديكى قبر مادرش به خاك سپرده شد .